Heyrnar- og talmeinastöð Íslands

Hlustun og skilningur

Tal

0 – 3 mánaða

• Bregst við hljóðum
• Þagnar eða brosir þegar þú talar til þess
• Eykur eða minnkar sog sem viðbragð við hljóði

• Hljóðmyndun ósjálfráð
• Lýsir ánægju / óánægju með hljóðum
• Hjalar
• Brosir þegar það sér þig

• Snýr höfði sínu á móti hljóðinu
• Bregst við hljóðbrigðum í rödd þinni
• Gefur gaum að leikföngum sem búa til hljóð
• Gefur gaum að tónlist

4 – 6 mánaða

• Leikur að hljóðum eykst
• Byrjar að babbla; myndar hljóðarunur eins og mamama, dadadada
• Gefur í auknum mæli til kynna með röddinni þegar það er ánægt eða óánægt

7 – 11 mánaða

• Skilur nei-nei
• Hefur gaman að leikjum á borð við gjugg-í-borg
• Snýr höfðinu markvisst í átt að hljóði
• Hlustar þegar talað er til þess
• Kannast við algeng orð eins og glas, skór eða mjólk
• Byrjar að bregðast við þegar sagt er t.d. Komdu hingað eða Viltu meira?

7 – 11 mánaða

• Babblið eykst og fjölbreytni hljóða verður meiri
• Hermir eftir málhljóðum
• Notar röddina til að fá athygli
• Orð eða hljóðarunur eins og mamma og babba geta farið að bera í sér merkingu
• Reynir að tjá sig með athöfnum og látbragði

12 - 17 mánaða

• Skoðar leikfang eða bók í a.m.k. 2 mínútur
• Fylgir einföldum fyrirmælum sem studd eru látbragði
• Bregst við einföldum spurningum
• Bendir á þekkta hluti, myndir og fjölskyldumeðlimi þegar það er spurt

12 - 17 mánaða

• Eðlilegt er að það noti tvö til þrjú orð yfir persónur eða hluti en smám saman bætist við orðaforðann. Hvert orð getur haft fleiri en eina merkingu
• Reynir að líkja eftir einföldum orðum

18 - 23 mánaða

• Bendir á líkamshluta eins og nefið, munninn eða hárið
• Fer að hlýða á stuttar sögur, vísur og söngva
• Fylgir einföldum fyrirmælum án bendinga eða látbragðs
• Skilur einfaldar athafnir eins og að borða, að sofa (lúlla) eða að detta

18 - 23 mánaða

• Notar mest samhljóðin n, m, b, d, h með sérhljóðum
• Segir allt frá 10 orðum upp í 90 (mikill einstaklingsmunur), t.d. skór, sokkar eða mjólk. Framburður enn óskýr og geta orðin hljómað sem gó, þokka eða mokk
• Hermir eftir nokkrum dýrahljóðum
• Byrjar að tengja saman orð svo sem meira nammi eða pabbi koma
• Byrjar að nota einföldustu persónufornöfn eins og mín eða minn

 2 – 2 ½ árs

• Skilur forsetningar (afstöðuhugtök) á borð við inn í og ofan á
• Skilur persónufornöfnin þú, mín, hans
• Skilur lýsingarorðin stór, góður, vondur
• Framfylgir fyrirmælum eins og Náðu í skóna þína

2 – 2 ½ árs

• Segir a.m.k. 50 orð (er jafnvel með um 400 orð við 2 ½ árs aldurinn)
• Notar sjálft persónufornöfnin hann og hún
• Setningar lengjast, t.d. úr mamma koma (um 2 ára) í mamma koma heim (um 2 ½ árs)
• Notar fleiri samhljóð og framburðurinn skýrist smátt og smátt

2 ½ – 3 ára

• Barnið bregst við ef spurt er um hluti sem það þekkir en sér ekki, t.d. Náðu í boltann þinn og settu hann í kassann
• Skilur mörg andstæð hugtök eins og heitt og kalt, upp og niður, inn og út
• Skilur persónufornöfnin ég, þú, hennar o.fl.
• Kann skil á grunnlitum eins og gulur,  rauður og blár
• Þekkir magnhugtökin allir og meira

2 ½ – 3 ára

• Notar sjálft persónufornöfnin ég, hann og hún
• Talar í a.m.k. þriggja til fjögurra orða setningum
• Biður um hluti með spurningu, t.d. Bíllinn minn? eða Hvar húfan mín?
• Notar fleirtölu orða eins og bílar, dúkkur, boltar
• Notar ákveðinn greini, t.d. stelpan, húsið, fíllinn
• Getur myndað flest málhljóð. Á það til að sleppa samhljóði fremst í orði þótt það geti myndað sama hljóð í miðju eða aftast í orði. Ræður oft ekki við r,  s,  og  þ
• Einfaldar samhljóðasambönd, t.d. skip verður gip og hestur verður hehtu og elda verður enda
• Gera má ráð fyrir að nánustu aðstandendur skilji að mestu tal barnsins

3 – 4 ára

• Nýtur þess í síauknum mæli þegar lesið er fyrir það – vill gjarnan heyra oft sömu söguna
• Hefur gaman af vísum og fáránlegum fullyrðingum, t.d. hesturinn flaug hátt upp í loft
• Flokkar hluti og hugtök á myndum, t.d. matur, föt, dót, krakkar
• Þekkir flesta liti

3 – 4 ára

• Spyr oft hvar – hver – hvað spurninga
• Getur útskýrt á einfaldan hátt til hvers við notum einstaka hluti, t.d. gaffal eða bíl
• Getur svarað spurningum á borð við Hvað gerir þú þegar þér er kalt?  eða Hvað gerir þú þegar þér er mál að pissa?
• Notar þátíð veikra sagna, t.d. hoppaði, labbaði
• Endurtekur stuttar setningar
• Stundum endurtekur barnið sama hljóðið eða orðið, einkum í upphafi setninga. Kallast „smábarnastam“.  Þetta á sérstaklega við um aldurinn milli 2 ½ - 3 ½ árs
• Telur upp að 5 og þekkir talnagildin 1-3 (réttir þrjá bolta ef beðið er um)
• Getur endurtekið þrjár tölur í röð, t.d. 5  7  1 eða 6  5  2 o.s.frv.
• Langflest málhljóð komin en barnið einfaldar gjarnan flókin samhljóðasambönd, t.d. skríða verður gíða. Mörg börn hafa ekki náð tökum á  r,  s  eða  þ
• Ókunnugir skilja mest af því sem barnið segir þegar það nálgast fjögurra ára aldurinn
• Hefur a.m.k. 600 orð í orðaforða þegar nálgast fjögurra ára aldurinn
• Notar -ði, og -di/ti þátíðarmynd, t.d. horfði, keypti („kaupti“), týndi
• Notar sterka beyginu þátíðar í vissum sögnum, t.d. var, datt, sá en notar þó veika beygingu sagna í flestum sterkum sögnum (t.d. lék verður leikti; hljóp verður hlaupti o.s.frv.)
• Notar flóknari fleirtölumyndir en áður, t.d. bækur, börn, blöðrur
• Barnið getur tjáð sig um það sem það hefur verið að gera í leikskólanum eða heima hjá leikfélaga
• Notar iðulega setningar sem innihalda fjögur eða fleiri orð

 4 – 5 ára

• Skilur tiltölulega flóknar spurningar
• Skilur mest af því sem talað er um heima og í leikskólanum

 4 – 5 ára

• Notar setningar sem innihalda nákvæmar upplýsingar, t.d. Amma mín á heima í gulu húsi með rauðu þaki
• Mjög aukinn orðaforði
• Notar í auknum mæli sterkar beygingar sagna, t.d. las, drakk en setur samt oftar veika beygingu í stað sterkrar (sjá 3-4 ára)
• Getur útskýrt hvernig á að gera hluti, t.d. að teikna mynd eða gera sig kláran í háttinn
• Útskýrir orð eins og Hvað er handklæði? eða Hvað er epli?
• Svarar hvers vegna spurningum
• Talið er orðið vel skiljanlegt. Þó vantar sum börn r og s. Viss samsetning hljóða flækist enn fyrir barninu, t.d. blaðra verður blarða, útvarp verður úbart og kartafla verður karpatla. Vænta má að barnið hafi náð tökum á framburði þessara orða um fimm ára aldurinn

 5 – 6 ára

• Getur fylgt margþættum fyrirmælum og framkvæmt þau. Dæmi: Taktu stóra rauða boltann og settu hann við hliðina á bláa kassanum
• Skilur og getur útskýrt  atburðarás (fyrst gerðist..., svo..., en síðast....)
• Skilur og hefur gaman af rími og rímsögum eins og Tóta tætibuska, Handa Gúndavél o.fl.

 5 – 6 ára

• Getur myndað a.m.k. átta orða setningar
• Notar lengri og flóknari setningagerð (með aukasetningum og samtengingum, t.d. Þegar ég verð stór ætla ég að verða flugmaður og lögga)
• Notar ímyndunaraflið til að bæta sögur sínar
• Getur enn vantað r-hljóð. Fæst börn hafa náð tökum á hn eins og í orðinu hnífur