Heyrn Kuðungsígræðsla, birtist í blaði Heyrnarhjálpar í nóvember 2007.
Rúmlega 40 Íslendingar hafa farið í kuðungsígræðslu á undanförnum 19 árum. Flestir þeirra eru fullorðnir en þó hafa 11 börn farið í kuðungsígræðslu, það yngsta tæplega 12 mánaða. Kuðungsígræðslutæki er samsett úr innnri hluta, sem er græddur í eyrað með aðgerð, og ytri búnaði, sem borinn er aftan við eyrað. Hlutinn sem fer inn í eyrað er samsettur úr viðtæki og elektróðu með mörgum rásum sem liggja inn í kuðunginn og örva taugafrumur í kuðungi innra eyrans, sem og taugaenda heyrnartaugarinnar. Utanáliggjandi tækið, sem í er hljóðnemi, nemur hljóð og sendir það til talgervilsins sem greinir það og kóðar. Þaðan berst hið kóðaða hljóð til sendisins og flyst gegnum húðina til viðtækisins og áfram eftir rafrásunum sem liggja inn í kuðunginn. Heilinn túlkar boðin sem hljóð sem notandinn heyrir. Forsendan fyrir kuðungsígræðslumeðferð er heyrnarleysi eða mjög alvarleg heyrnarskerðing á báðum eyrum. Matið grundvallast á því að einstaklingurinn hafi sannanlega meira gagn af kuðungsígræðslutæki en venjulegu heyrnartæki. Aðgerðin sjálf er gerð á Huddinge-sjúkrahúsinu í Stokkhólmi en stilling tækjanna, tal-og hlustunarþjálfunin eftir aðgerð fer fram hjá Heyrnar- og talmeinastöðinni (HTÍ). Áður en til aðgerðar kemur þarf að liggja fyrir staðfesting á heyrnarskerðingu eða heyrnarleysi sem fengin er með heyrnarrannsóknum hjá HTÍ. Undirbúningur fyrir kuðungsígræðslu getur tekið nokkra mánuði. Læknir og heyrnarfræðingur upplýsa viðkomandi um aðgerð og hvað er framundan í viðtölum en áður en til aðgerðar kemur þurfa að fara fram enn frekari rannsóknir. Fyrir utan heyrnarrannsóknir hjá HTÍ þarf að fara í tölvusneiðmynd/segulómun, blóðprufur og stundum fleiri rannsóknir. Komi kuðungsígræðsla til greina þarf að sækja um leyfi fyrir aðgerðinni og greiðslu á kostnaði til Tryggingastofnunar ríkisins. Þegar jákvætt svar liggur fyrir er sótt um aðgerðartíma í Stokkhólmi. Þetta ferli getur tekið nokkrar vikur. Aðgerðin sjálf tekur um fjóra til sex tíma, og þar eru meðtaldar mælingar á virkni tækjanna þegar búið er að koma þeim fyrir, áður en skurðinum er lokað. Aðgerð er gerð í svæfingu. Þeir sem velja að fara í kuðungsígræðslu geta valið um að fá heyrnartæki frá tveimur framleiðendum, Cochlear eða Medel. Tækin frá þessum framleiðendum eru sambærileg að gæðum en ytra útlit er mismunandi. Gera má ráð fyrir því að líftími kuðungsígræðslutækja, það er ytri búnaðar sé um fjögur til fimm ár. Þegar kemur að endurnýjun á tækinu greiðir notandinn 10% af verði heyrnartækisins en kuðungsígræðslutæki kostar tæplega eina milljón. Ígræðslan sjálf endist hins vegar að öllu jöfnu í einhverja áratugi. Komi eitthvað upp á er hægt að skipta um búnað og er sú aðgerð ekki jafn umfangsmikil og sú fyrri. Rafhlöðukostnaður vegna kuðungsígræðslutækja er um 20 - 30 þúsund á ári. Þá má gera ráð fyrir að kostnaður vegna viðhalds tækjanna sé um 5 - 15 þúsund á ári.
Æfingin skapar meistarann
Árangur af kuðungsígræðslu er breytilegur eftir löndum og einnig innan hóps í hverju landi fyrir sig. Þróun kuðungsígræðslutækja hefur verið mjög hröð og hefur talgreining fullorðinna með áunnið heyrnartap aukist mikið með betri tækni. Flestir þeir Íslendingar sem farið hafa í aðgerð eftir árið 2000 hafa náð mjög góðum árangri. Meðalaldur fullorðinna sem farið hafa í aðgerð er um 53 ár en meðalaldur barnanna er tæplega fjögur ár. Miklu máli skiptir að þeir sem fara í aðgerð búi sig undir stranga þjálfun eftir aðgerðina. Árangurinn kemur ekki af sjálfu sér heldur þarf að hafa talsvert fyrir honum. Fyrst eftir aðgerð þarf að koma oft til stillingar á tækinu en hver stillingartími tekur um eina klukkustund. Í byrjun getur verið nauðsynlegt að koma vikulega og jafnvel oftar. Þá þarf einnig að gera ráð fyrir þjálfunartímum hjá talmeinafræðingi sem þjálfar upp hlustun á ný. Að lágmarki má gera ráð fyrir 15 tímum hjá talmeinafræðingi en hver tími er um klukkustund. Fyrir utan það að mæta í stillingu og/eða þjálfun þarf einstaklingurinn sjálfur að vera duglegur að æfa sig heima, nota tækin og þá gjarnan við mismunandi aðstæður. Þeir einstaklingar sem hafa náð hvað bestum árangri eru fullorðnir sem hafa notað heyrnartæki. Einnig hefur náðst góður árangur hjá börnum, en þau þurfa mikla hlustunar- og talþjálfun, og hafa mörg þeirra náð jafnöldrum sínum í málþroska, þrátt fyrir meðfætt heyrnarleysi. Enn sem komið er hafa einstaklingar sem hafa verið lengi heyrnarlausir og án þess að geta greint talað mál ekki farið í kuðungsígræðslu á Íslandi. Erfitt er að segja til um árangur en ólíklegt þykir að þeir sem verið hafa heyrnarlausir lengur en í sjö ár nái miklum árangri. Líklegra er að tækin gætu nýst til að heyra ýmis umhverfishljóð en ólíklegt er að talgreining, það er skilningur á töluðu máli, yrði góð.
Guðrún Gísladóttir
