Heyrnar- og talmeinastöð Íslands

Evrópska vinnuverndar vikan er í ár tileinkuð hávaða á vinnustöðum.
Hávaði er hljóð sem einstaklingur óskar ekki eftir að heyra, þannig geta ljúfustu hljóð eins og falleg tónlist orðið hávaði ef þau verða of sterk. Hljóð fyrir einum getur verið hávaði fyrir öðrum. Styrkur hljóðsins hefur mest að segja um það hvernig áhrif það hefur á einstaklinga, en þó getur lágtíðni hljóð eins og t.d. frá loftræstingu valdið þreytu og einbeitingar erfiðleikum þó styrkur þess sé veikur eða rétt yfir þröskuldi heyrnar.

Um 30% launþega í Evrópu eru útsettir fyrir of miklum hávaða amk. 25% vinnutíma síns. Heyrnartap er alvarlegasta afleiðing hávaða og jafnframt algengasti óafturkræfi vinnuskaðinn. Breskar rannsóknir hafa sýnt að fyrir utan öldrunarheyrnartap er hávaði algengasta orsök varanlegrar heyrnarskerðingar hjá mönnum og sama má segja um eyrnasuð. Heyrnartap af völdum hávaða kemur fyrir á öllum aldri. Heyrnartapi af völdum hávaða fylgir oft eyrnasuð sem mörgum reynist erfiðara að lifa með en heyrnartapinu sjálfu. Tengslin á milli styrks hávaða og hversu lengi maðurinn dvelur í hávaða er þekkt. Varanleg heyrnarskerðing er algeng eftir að einstaklingur hefur verið útsettur fyrir >85dB LAeq (jafngildishljóðstyrkur) daglega í mörg ár t.d. við vinnu sína, Þetta getur t.d. átt við vinnu á smíðaverkstæðum, við vörubílstjóra, í leikskóla o.fl. Hávaðinn getur leitt til hægt vaxandi heyrnarskerðingar sem einstaklingur verður ekki var við í upphafi. Skyndilegur hávaði, > 140 dBpeak (skyndilegur hljóðstyrkur) við eitt tilfelli eins og frá byssuskoti eða sprengingu getur leitt til varanlegrar heyrnarskeðingar. Algengt er að jafngildishljóðstyrkur á danshúsum sé 100 - 110 dB og jafnvel meiri, 15 mínútna dvöl þar getur jafngildt 8 klst. dvöl í 85 dB LAeq. Styrkur (orkuinnihald) hljóðsins sem fer til eyrans hefur mest að segja um þær skemmdir sem það veldur, ekki sjálfur hljóðgjafinn.

Næmni innra eyrans fyrir hávaða er mismikil. Af því leiðir að menn sem eru jafnlengi í sama jafngildishávaða fá mismikla heyrnarskerðingu af völdum hávaðans. Í hvert sinn sem maðurinn er útsettur fyrir of mikinn hávaða skemmast og / eða deyja nokkrar hárfrumur í kuðungi innra eyrans. Þessar frumur endurnýja sig ekki. Fyrstu merki heyrnarskerðingar af völdum hávaða koma fram á heyrnarmælingu sem minnkuð heyrn við tíðnirnar 3, 4, og 6 kHz. Oftast verða bæði eyru fyrir hávaðaskemmd þó örlítill munur geti verið á hversu mikil skerðingin er. Heyrnartapi af völdum hávaða fylgir oftast minnkaður hæfileiki innra eyrans til að greina talmál. Fyrstu einkenni heyrnarskerðingar af völdum hávaða eru því oftast erfiðleikar við að fylgjast með og taka þátt í umræðum í klið, eins og í veislum eða þar sem hljómlist er.

Algengt er að fólk telji að þeir sem þegar eru heyrnarskertir þoli meiri hávaða en eðlilega heyrandi fólk. Það er ekki rétt, innra eyra þeirra skemmist á sama hátt við of sterkt hjóð. Að lifa með heyrnarskerðingu er á margan hátt líkt því að lifa með langvarandi sjúkdóm, hann hverfur ekki og hefur tilhneigingu til að versna.

Hávaði getur haft áhrif á fleira en heyrn, þannig getur hann valdið svefntruflunum, eins og erfiðleikum við að sofna, truflað djúpsvefn og leitt til þess að fólk hrökkvi upp. Streituáhrif hávaða geta komið fram í aukningu streituhormóna í blóði, hækkun blóðþrýstings, truflun á athygli og minnkaðri framsetningar- og einbeitingarhæfni. Mikilvægt er að hafa í huga að hætta er fyrir hendi þegar maður er á svæði þar sem samskipti á talmáli eru erfið, maður finnur fyrir són eða suði í eyrum og þegar svæðið er yfirgefið hafi maður jafnvel þá tilfinningu að bómull sé í eyrunum.

Miklvægt er að atvinnurekendur sjái til þess að vinnusvæði sé eins vel hljóðdempað og unnt er, að viðeigandi heyrnarhlífar séu aðgengilegar og starfsmenn séu hvattir til að nota þær. Einstaklingurinn er síðan ábyrgur fyrir þeim hávaða sem hann útsetur sig fyrir við frístundariðju.

Ingibjörg Hinriksdóttir, yfirlæknir
Heyrnar- og talmeinastöð Íslands